Ιανουάριος 1919

 

Ιανουάριος 1919

1._ Νύκτα πήγαμε εις Ισχανάντων και παρά το σχολείον συναντήσαμε τον ζαντάρμαν Μεβλίτ όστις από της καταλήψεως ήτο εδώ και μόλις μας είδε τάχασε και αμέσως έφυγε στο σπίτι του Ιω. Κουφατσή. Πήγαμε κατόπιν του και τον βρήκαμε φοβισμένον και του συστήσαμε να μην πει σε κανέναν τίποτε το ότι μας είδε μέσα στο χωριό διότι τότες δεν θα τον αφήσομε ζωντανόν και αφού μας υπεσχέθη τον αφήσαμε ανενόχλητον και φύγαμε.
 2._ Εφύγαμε δια Γαλίαναν. Εις Κιμισλί συναντήσαμε τους Τσιριπαίους οίτινες ήρχοντο στο χωριό. Και ευρόντες εκεί μόνον έναν ζαντάρμαν τον αφόπλισαν και του πήραν και τα τρόφιμα. Ημείς νύκτα πλησιάσαντες εις το χωρίον Γουρνέσκια της Γαλιαίνης μας αντελήφθησαν τα φυλάκιά τους Έλληνες βέβαια αλλά νομίσαντες ημάς ως Τούρκους επυροβόλησαν εναντίον μας και εστάθη αδύνατον να συνεννοηθούμε και ως εκ τούτου γυρίσαμε πάλιν στο χωριό στην Σάντα.
 3._ Επειδή δεν υπήρχον ζαντάρμες στα χωριά πήγαμε στα σπίτια μας δια να αλλάξομε ρούχα και να κοιμηθούμε αλλά νύκτα μας ειδοποιούν ότι ήλθε απόσπασμα και φυγόντες κατέβημεν εις Πινατάντων.
 4._ Ήλθον και άλλοι στρατιώται και δύο αξιωματικοί οίτινες περικυκλώσαντες το σπίτι του Γεωρ. Σισμανίδου ήθελον να τον συλλάβουν αλλ' αυτός ειδοποιηθείς εγκαίρως έφυγε και ήλθε μαζί μας.
 5._ Νύκτα πήγαμε εις Ζουρνατσιάντων δια να ησυχάσομεν ότε το πρωί μας ειδοποίησαν ότι το απόσπασμα ετοιμάζεται να περικυκλώσει ένα από τα χωριά άγνωστον όμως ποίον και να έχομε τα μέτρα μας επειδή όμως δεν μας άφησαν ήσυχους επί δύο τρεις ημέρας απεφασίσαμε να μη φύγομε και φυλάγαμε τον δρόμον εν περιπτώσει που θα ήρχοντο να δώσομε μάχην αλλά κανείς δεν εφάνη.
 6._ Νύχτα έφυγαν οι αξιωματικοί και στρατιώται και κατέβησαν εις Υπαπαντήν και περικύκλωσαν το χωριό και συνέλαβαν τον γέρο Χαρ. Γαρατσιάλ τον Χριστ. Εφραιμίδην με τους δύο υιούς του και τον Δημ. Καγγελίδην εις των οποίων τας οικίας ευρέθησαν λίγα φυσίγγια και καβουρμάδες. Κατέβησαν και εις Κοπαλάντων συνέλαβαν τον Πέτρον Φουλίδην και Γεωργ. Κοπαλίδην και χειροδεσμίους τους έφεραν στα χωριά. Εις Τερζάντων συνέλαβαν και τον Διαμαντήν Σιτμαλίδην όστις κατόρθωσε να διαφύγει από τα χέρια τους. Ημείς νύκτα περάσαμε εις Πιστοφάντων.
 7._ Έστειλαν οι αξιωματικοί ταχυδρόμον εις Γιαγμούρ τερέν δια να κατέβουν οι ληστευθέντες εις το βουνόν του Ισχάν και να ίδωσι αν ήσαν αυτοί οι κρατούμενοί τους. Πήγαμε εις το λημέρι μας Ουζούν σίρτ και ετοιμαζόμεθα όταν επιτρέψει ο καιρός να φύγομε κατά την Γαλίαιναν.
 11._ Εμάθαμε ότι έφυγαν οι αξιωματικοί και στρατιώται φέροντες μαζί τους τον Δημ. Καγγελίδην και Ιωάν. Εφραιμίδην ότι δήθεν αυτοί πήραν τα γίδια της Σίμωνας διότι βρήκαν λίγον καβουρμάν στο σπίτι τους.
 12._ Πήγαμε πάλιν εις Πινατάντων. Όπου μας ειδοποίησε ο εξ Ισχάν Απάς Απτουλά ογλου ότι ο Ευστάθιος Ηλιόπουλος μαζί με δέκα Τούρκους εξ ων εις από Παλαιχώρι υιός του Καρά Αχμέτ και τρεις εκ Ζάζανας σταλέντες υπό του Κάλφα ο Δελήμ Κιουλόγλου και ο Γιακούπ Τοσούνογλου εκ Κεσίς κιοϊ και μερικοί άλλοι, ευρίσκονται εις την περιοχήν της Σάντας και φυλάγουν να μας εξοντώσουν. Τούτο το εξακριβώσαμε και από μερικούς Σανταίους οίτινες ανταμώσαντες τον αδελφόν του Ευσταθίου Λαμπριανόν εις Χαντσάρια φορτωμένος ψωμιά να φέρει μεσ' το δάσος. Επίσης τους είδαν και στο σταυροδρόμι Κοπαλάντων Ισχάν και άλλην ημέραν εις Παύλ όπου είχαν στήσει καρτέρι διότι εκείνην την ημέραν επρόκειτο να πάμε εις Φτελέν και κατόπιν εματαιώθη. Φυσικά τις κινήσεις μας τις μάθαινε ο Λαμπριανός διότι ήτο ελεύθερος στο χωριό και αναλόγως καθοδηγούσε τον αδελφόν του και τους Τούρκους. Ήτο μεγάλο μας τυχερό να γλιτώσομε από το κακό αυτό και κάποιο αόρατο χέρι μας οδηγούσε διότι μη υποψιαζόμενοι τίποτε αν πέφταμε στις ενέδρες των ήτο αδύνατον να γλιτώσει ούτε εις ως εκ της τοποθεσίας που είχαν στήσει τις ενέδρες. Τώρα όμως που ειδοποιήθημεν δεν μπορούν να κάνουν τίποτε απεναντίας θα πάθουν αυτοί. Και δεν θα γλίτωνε κανείς αν τυχαία περιστατικά τους έσωζαν από βέβαιον θάνατον.
 14._ Ήλθεν εις αξιωματικός και δέκα ζαντάρμες προς ενίσχυσην του Φυλακίου Σάντας.
 16._ Από Πινατάντων πήγαμε εις Ζουρνατσιάντων εις το σπίτι του Κων/τίνου Τσιλιγγερίδου και του οποίου φίλος ετύγχανε ο Λαμπριανός και συχνά τον επεσκέπτετο και εξ αυτού εμάνθανε τας κινήσεις μας διότι και αυτός ήτο μαζί μας. Το πρωί έστειλε την γυναίκα του και τον παρήγγειλε ότι δήθεν τον χρειάζεται δια κάποιαν επείγουσαν υπόθεσην αλλά υποψιασθείς δεν ήλθεν αν και υπεσχέθη στην γυναίκα ότι θα έρχεται.
 18._ Πήγαμε εις Τερζάντων νύκτα και κρύφθημεν εις ένα σπίτι όπως τον συλλάβομεν τυχαίως επληροφορήθημεν ότι και ο αδελφός του με τους Τούρκους βρίσκεται εκεί κρυμμένος εις ένα σπίτι δίπλα στης θείας των και όπου παρέμενε ο Λαμπριανός.
 19._ Περιμέναμε να βραδιάσει και να περικυκλώσομε το σπίτι και να το κάψομε αν δεν παραδίδονται ή να το χαλάσομε δια χειροβομβίδων. Η ώρα 3 1/2 μετά μεσημβρίαν ήλθε ο στρατός και περικύκλωσε την οικίαν του Διαμαντή Σιτμαλίδη και μη ευρών αυτόν εμάζευσαν όλους τους άνδρας του χωριού και τους πήγαν εις Ισχανάντων κατά το βράδυ διαφυγών ο Αθανάσιος Σπυράντης ήλθε και ειδοποίησε ότι απόψε πρόκειται λέγει να κυκλώσουν όλα τα χωριά και να φύγομεν εκείθεν να μη κακοπάθει το χωριό. Και έτσι κατ' ανάγκην μόλις εβράδιασε φύγαμε του χωριού και γλίτωσαν και αυτοί. Εφθάσαμε εις Χάρτ οτην όπου διανυκτερεύσαμε.
 20._ Προς τα ξημερώματα φύγαμε δια Γαλίαναν εις Κιμισλί συναντήσαμε τον Ι. Ξανθόπουλον όστις ήλθε μαζί μας και φθάσαμε εις Γαλίαναν και από Γουρνέσκια περάσαμε εις το χωρίον Λειβάδια και εμείναμεν εις τας οικίας του Βασιλείου και Παναγιώτου Ιορδανίδου. Την επομένην εμείναμεν εκεί επισκεφθέντες και τον Ιω. Δοξόπουλον όστις μας εφοδίασεν με διήμερον ψωμί και την επομένην νύκτα ακόμη ξεκινήσαμε δια το ποτάμι της Παναγίας όπου εμάθαμε ότι βρίσκονται μερικοί Αρμέξεις εις το δάσος και πήγαμε να τους επισκεφθούμε διότι ο Σιτμαλίδης εγνώριζε το λημέρι τους.
 21._ Εφθάσαμε εκεί αλλά οι αρχηγοί τους έλειπαν και ημείς κατεβήκαμε εις το πλησίον χωριό Σκαλίτα και εμείναμε στο σπίτι του Γεωργίου Τιλικίδου.
 23._ Επεσκέφθημεν την μονήν Παναγίας Σουμελά όπου μας έκαναν θερμήν υποδοχήν οι Καλόγεροι και εκοιμηθήκαμε εκεί.
 24._ Μας έδωσαν τρόφιμα και τσαρούχια και φθάσαμε πάλιν εις Σκαλίτα και εκείθεν εις το λημέρι των Αρμενέων όπου ο αρχηγός των Χαμπάρ μας υπεδέχθη και έμειναν κατενθουσιασμένοι από την επίσκεψήν μας είχαν μαζί τους και τις οικογένειές των. Και μας παρεκάλεσαν όπως το καλοκαίρι να πάμε να τους βρούμε και να έλθουν μαζί μας διότι αυτοί όντες λίγοι και με οικογένειες δεν μπορούσαν να δράσουν και απεκλείσθησαν εκεί. Την επομένην στείλαμε εις το χωρίον Κορκίδ μερικούς να αγοράσουν καπνόν και ψωμί δια την επιστροφήν μας να μη επιβαρύνομε τους Αρμέξεις διότι και αυτοί δεν είχαν αρκετά.
 26._ Ήλθαν, μαζί και ο Χαμπάρ και εκ Γουργενής ο Αριστείδης Πετρίδης και εξ Αγρουζενού ο Γεώργιος Τσελικίδης και μας επεσκέφθησαν ήσαν και αυτοί φυγάδες και μένουν εκεί εις το ποτάμι της Παναγίας καθώς και ο εκ Τσατάλτσας Θεόδωρος με τέσσαρα άλλα παιδιά και το βράδυ κατεβήκαμε όλοι μαζί εις Σκαλίτα όπου προσεκλήθημεν εις γάμον.
 28._ Αποχαιρετήσαντες του Αρμέξεις και λοιπούς εφύγαμε πίσω κατά την Γαλίαναν και εμείναμε εις ένα καλύβι άνωθεν της Τσουπανόης δύο τρεις κατέβησαν εις το σπίτι του Γεωργίου Τορλακίδου να φέρωσι ψωμί και τρόφιμα.
 29._ Εφθάσαμε πάλιν πίσω στην Σάντα εις το χωρίον Πινατάντων. Ελλείψει τροφίμων και εκ των καθημερινών κακουχιών οι σύντροφοί μας απεφάσισαν όπως φύγωσι εις Ρωσίαν διότι τότε επετρέπετο αφού ήσαν οι Άγγλοι εκεί και χωρισθέντες εμείναμεν μόνον πέντε ο Ευκλείδης Κων/νος και Θεόδωρος Κουρτίδης Κων/νος Τσιλιγγερίδης και Γεώργιος Σισμανίδης.

Φεβρουάριος 1919

Φεβρουάριος 1919

 1._ Εμείναμεν εις Πινατάντων εις το σπίτι του Χρήστου Μαυρόπουλου ακατοίκητον τότε και απεφασίσαμε να ξεχειμωνιάσομε εδώ αν δεν μας πειράξουν.
 5._ Εμάθαμε ότι ο Λαμπριανός Ηλιόπουλος θα φύγει εις Τραπεζούντα και απεφασίσαμε να τον συλλάβομε στον δρόμον. Την νύκτα εις Τερζάντων συνεννοηθήκαμε με τον Αλήν Ουζούν Χαλήλ ογλου όστις και εις το μέλλον θα παίξει φοβερόν ρόλον και θα διακινδυνεύσει την ζωήν του υπέρ ημών και τον στείλαμε εις Άσιαν εις τον Κεσκίν ογλου Χασάν να μας φέρει μερικόν καλαμπόκι και την νύκτα κατεβήκαμε εις Χαντσάρ δια να φυλάξομεν τον δρόμον αλλά δεν πέρασε ο περιμενόμενος και εκείθεν κατέβημεν εις Κοπαλάντων.
 8._ Εφθάσαμε εις Τερζάντων όπου μας περίμενε ο Χασάν Κεσκίνογλου μετά του Αλή δια να συνεννοηθεί μαζί μας φοβούμενος μήπως τον πειράξομε και του πάρομε τα πρόβατα και μας υπεσχέθη τρόφιμα. Εις Πινατάντων βρήκαμε πάλιν τον Αλήν όστις μας είπε ότι αύριο θα φύγει εις Τραπεζούντα και ότι ο Λαμπριανός θα πάγει μαζί του. Αμέσως το πρωί εφθάσαμε εις Χαντσάρ και
 10._ Εστήσαμε την ενέδραν οπότε κατά το μεσημέρι ο Αλής και πολλοί Σανταίοι πήγαιναν κάτω τελευταίος ακολουθούσε ο Λαμπριανός τον οποίον συλλαμβάνομεν και χειροδέσμιον τον φέραμε εις Τουρπσή όπου μετά την ανάκρισην έγινε το δικαστήριον και απεφασίσθη να τουφεκισθεί όπως και έγινε. Και νύκτα φθάσαμε εις το σπίτι της θείας του όπου είχε και δύο αγελάδες τις πήραμε και πήγαμε εις Πιστοφάντων όπου εμείναμε μερικές ημέρες και ήλθαμε πάλιν εις Πινατάντων στο λημέρι μας.
 17._ Ήλθε ο Αλής εις Τερζάντων και τον επεσκέφθημεν.
 20._ Ο Κεσκίν ογλου μας έστειλε εκατόν οκ. Καλαμπόκι υποσχεθείς και άλλο.
 27._ Ήλθε ο Δημ. Τσιρίπ και μας είπε ότι οι Γαλιανίται παρακαλούν όπως πάμε εκεί και τους γλιτώνομε από τους Κατρουλαίους Τούρκους οίτινες καθημερινώς εγύριζαν μεσ' τα χωριά τους ατίμαζαν γυναίκες και ελήστευαν σπίτια και ότι αυτοί θα υποχρεωθούν να μας συντηρήσουν. Εδέχθημεν προκειμένου για τέτοιον σκοπόν.

Μάρτιος 1919

Μάρτιος 1919

1._ Κατεβήκαμε εις Γαλίαναν όπου συναντήσαμε και τους άλλους και ο μεν Δημήτριος ήλθε μαζί μας οι δε άλλοι εχώρησαν και έμειναν εκεί ως φαίνεται είχαν διαφοράς αναμεταξύ των. Επειδή όμως οι Γαλιανίται δεν μπορούσαν να μας συντηρήσουν αναγκασθήκαμε να φύγομε και πήγαμε εις το ποτάμι Παναγίας. Και εις Αγρουζενόν εις το σπίτι του Γεωργίου Τσελικίδη συνηντήσαμε και τους Αρμέξεις. Εκεί εμάθαμε ότι εις Σκαλίτα είναι ένας όστις κάνει προδοσίας στους Τούρκους και απεφασίσαμε να τον τιμωρήσομε.
 5._ Πήγαμε στο σπίτι του και δια της βίας ανοίξαμε την πόρτα και αφού τον δείραμε καλά τον συστήσαμε να κάτσει φρόνημα διότι θα κινδυνεύσει και η ζωή του και αφού τον πήραμε μερικά γίδια φύγαμε κατά την Γαλίαναν. Και φθάσαμε εις μέζιρεν Βασενόη και μετά δύο ημέρας φθάσαμε εις Σάντα όπου ησυχάσαμε μερικάς ημέρας.
 13._ Πήγαν μερικοί Σανταίοι εις Κολόσιαν να αγοράσωσι καλαμπόκι και τους λήστεψαν και τους έστειλαν πίσω. Επίσης πήγαν και εις Ούζην μερικοί και δεν γύρισαν ο Γεώργιος και Συμεών Βενετικίδης και δύο γυναίκες και λέγεται ότι εις Σίμωναν τους εσκότωσαν όπως εβεβαιώθη την επομένην.
 19._ Εφύγαμε δια την Γαλίαναν. Εφθάσαμε εις μέζιρεν Βεσενόη όπου συναντήσαμε τον Βασίλειον Ιορδανίδην όστις υπέδειξε το σπίτι του Κιόρ Ισμαήλ Καρά Μουσταφά ογλου και βράδυ κυκλώσαντες ανοίξαμε την πόρτα. Κατ' αρχάς δεν μας γνώρισε και του ζητήσαμε φαγί προσποιούμενοι ότι δήθεν είμεθα Τούρκοι φυγάδες και αυτός μας υπεδείκνυε σπίτια Ελληνικά να ληστεύσομεν και να σκοτώσομεν λέγων ότι οι Γκιαούρηδες πρέπει να εξοντωθούν. Αμέσως πήραμε τις πέντε αγελάδες του και αφού τον δείραμε καλά φύγαμε.
 20._ Εφθάσαμε εις Πινατάντων στο λημέρι μας.
 23._ Βράδυ πήραμε από τον Ιωάννην Τριανταφυλλίδην ένα βόδι του Σεϊτ αγά το οποίον είχε αφήσει εις αυτόν προς ξεχειμώνιασμα και το πήγαμε εις Ζουρνατσιάντων και το κόψαμε.
 27._ Πήγαμε πάλιν εις Πινατάντων και εμάθαμεν ότι ήλθε διαταγή εις τον Αξιωματικόν δια του οποίου δίδεται αμνηστία εις όλους τους φυγάδας γενικώς Έλληνας και Τούρκους.
 28._ Ο αξιωματικός καλών όλους τους Μικτάριδας τους ανήγγειλε το γεγονός και τους ανέθεσε να μας ειδοποιήσουν όπως προσέλθομεν και παραδώσομεν τα όπλα.

Απρίλιος 1919

Απρίλιος 1919

 3._ Ήλθε μαζί μας και ο Χαράλ. Λαζαρίδης.
 4._ Ξεκινήσαμε διά ταξίδι. Εφθάσαμε εις Σεσλή καγιάν εκείθεν εις Μίλ-ταγην και το βράδυ κατέβημεν εις Κουστουλάντων και ανοίξαντες μερικά σπίτια Τούρκων οίτινες σχεδόν δεν είχαν τίποτε και έρχεται μαζί μας ο Χατσή Ισμαήλ ογλου όστις μας λέγει ότι παρακάτω έχει Τούρκους που έχουν κλεμένες αγελάδες από Έλληνες και μας υπέδειξε δύο σπίτια τα οποία και διά της βίας ανοίξαμε πήραμε έξι αγελάδες καμπόσο καλαμπόκι και διάφορα άλλα τρόφημα και γυρίσαμε. Δεν προχωρήσαμε όμως πολύ ότε οι Τούρκοι ειδοποιήσαντες τους παραπλησίον Ζαντάρμες άρχησαν να πυροβολούν, ήτο όμως νύκτα και δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτε. Προς τα ξημερώματα εφτάσαμε εις το παρχάρι Τσιαρτακλή όπου αφήσαμε δύο παιδιά να βόσκουν τις αγελάδες και εμείς κατεβήκαμε στο παραπλησίον σπήλαιον να ετοιμάσωμε φαγί διότι ήμαστε νυστικοί.
 Κατά το μεσημέρι εφάνησαν από Αρμεναντίων παρχάρι οι Ζαντάρμες μαζί με πολλούς χωρικούς οπλησμένοι να έρχονται προς ημάς διότι ακολουθούσαν τα ίχνη και όταν είδαν τις αγελάδες αραιώθησαν και άρχησαν να τρέχουν κατ' επάνω μας πυροβολούντες. Αμέσως εφθάσαμε όλοι επί τόπου και ειδόντες τας κινήσεις των αρχίσαμε ένα πυρ ομαδόν απάνω τους και τους σταματήσαμε αμέσως δύο παιδιά εκ των πλαγίων ανέβηκαν στο βουνό και τότε άρχησε το γλέντι μαζί τους δεν ήξεραν που και πώς να φύγουν. Επειδή όμως ήμαστε ακόμη νυστικοί δεν είχαμε πλέον δυνάμεις να τους κυνηγήσωμε και έτσι τους αφήσαμε να φύγουν σε κακά χάλια αφού είχαν και δύο τραυματίας. Κατεβήκαμε στο λημέρι φάγαμε και ησυχάσαμε. 6._ Πήγαμε εις τα χωριά και πήραμε μερικά πράγματα και γυρίσαμε πάλιν πίσω και πήγαμε στο λημέρι Ουζούν σίρτ.
 7._ Σήμερα Πάσχα. Χθες βράδυ ήρθαν και μερικά παιδιά από το χωριό να κάνουν μαζί μας Πάσχα διότι θα είχαμε σφαχτά και γλέντι. Πρωί ανέβημεν εις το παρχάρι απάνω όπου είχε ξύλα πολλά και ανάψαμε μεγάλην πυράν και βάλαμε τις μπριζόλες να ψηθούν, ημείς δε διασκεδάζαμε πυροβολούντες συγχρόνως. Προς το μεσημέρι βλέπωμε τους Ζαντάρμες της Σάντας να φτάνουν μέχρι Σιργανλή και εκείθεν ήλθον εις τον παραπάνω μας λόφον και να μας κοιτάξουν εκείθεν. Βάλαμε δύο τρείς με τα κιάλια να τους παρακολουθούν και ημείς πιάσαμε τον χορόν και τους φωνάζαμε να κατέβουν και αυτοί να γλεντήσουν μαζί μας. Ιδόντες αυτοί ότι δεν τους λογαριάζωμε έφυγαν πίσω και προχωρούντες εις τα Τσιφίνια έκαναν καρτέρι στον δρόμο. Αργότερα άρχισε να βρέχει και αμέσως κατεβήκαμε εις το λημέρι.
 Μερικοί από τα παιδιά ηθέλησαν να πάνε στα χωριά. Όσον τους συνεβουλεύσαμε ότι δεν κάνει και ότι είναι παράτολμον διότι δεν ξέρωμε τι έγιναν οι Ζαντάρμες αυτοί εστάθη αδύνατον να μείνουν λέγοντες ότι θα πάμε προσεκτικά και έφυγαν. Ο Κων/τίνος Τσιλιγγερίδης, Γεώρ. Σισμανίδης, Νικόλ. Τσιρίπ, Χριστόφορος Καϊταλίδης και ο άοπλος Απόστολος Τριανταφυλλίδης. Μόλις έπεσαν στην ενέδραν την οποίαν είχαν στήσει καλώς και εις κατάλληλον τοποθεσίαν ώστε να είναι αδύνατον να γλυτώσει κανείς. Επυροβόλησαν εναντίον τους αλλ' ευτυχώς στον πρώτον πυροβολισμόν απέτυχον και μη έχοντες οι δικοί μας πουθενά να κρυφτούν όπμησαν κατ' επάνω τους και έπεσαν πίσω από τις πέτρες που ήσαν κρυμένοι οι Ζαντάρμες και άπχισαν να πυροβολούν και αυτοί. Αλλά εκ των πλαγίων επυροβόλησε ο Τσιαούσης των και ετραυμάτησε εις τον αριστερόν βραχίωνα τον Νικόλαον Τσιρίπ συντρίψας όλα τα κόκκαλα του βραχίωνος. Το όπλον του αμέσως έλαβε ο Απόστολος και άρχησε να πυροβολεί και αυτός ενώ ο Νικόλαος πολεμούσε διά του Μάουζερ πιστολίου του διά μιάς χειρός. Εν τω μεταξύ τραυματίζεται και ο Γεώργιος Σισμανίδης εις τον μηρόν και ελαφρώς εις τον πόδα από θραύσματα σφαίρας ο Κων/τίνος Τσιλιγγέρ. Είχεν νυχτώσει εν τω μεταξύ και οι Ζαντάρμες φοβηθέντες κύκλωσιν από ημάς έφυγαν προς τα χωριά ενώ ημείς ως εκ της τοποθεσίας του λημερίου δεν ακούσαμε τίποτε και εκοιμηθήκαμε. Μόλις τα μεσάνυχτα βοηθήσαντες ο ένας τον άλλον ήλθαν εις το λημέρι και μας διηγήθησαν τα συμβάντα. 8._ Βράδυ κατεβάσαμε τους πληγωμένους εις το Φτελέν και εκείθεν εις Πιστοφάντων διότι δεν είχαμε αρκετά φάρμακα προς αλλαγήν των πληγών των.
 9._ Εστείλαμε εις Τραπεζούντα άνθρωπον διά να φέρει τον Θεοδόσιον Χειμωνίδην διά να αλλάξει τις πληγές των.
 11._ Ήλθε απόσπασμα εκ Κουστουλάντων διά να κάνουν έρευναν εις τα χωριά διά τις αγελάδες και διέταξαν όπως κανείς να μη βγάζει τα ζώα του. Και διεμοιράσθησαν στα χωριά. Αμέσως νύχτα φορτονόμεθα τους πληγωμένους και με πολλάς περιπέτειας και βάσανα τους φέραμε εις ένα σπήλαιον κάτωθεν του παρχαρίου Σκορδέν και εκεί εμείναμεν με όλον το ψύχος που έκανε και ενώ οι τραυματίες εφώναζαν και αγωνιούσαν.
 Την επομένην έγινε γεννική έρευνα αλλά δεν βρήκαν τίποτε και έφυγαν πίσω φέροντες μαζί των και τον Αβρ. Ακριβόπουλον διότι κατά την έρευναν βρήκαν το όπλον του στο σπίτι του. Το βράδυ πάλι κατέβημεν εις Πιστοφάντων. 14._ Επειδή δεν ήλθε ο Χειμωνίδης και η πληγή του Νικολάου εχειροτέρευε αφίσαμε τους άλλους δύο ελαφρώς πληγωμένους εις Ζουρνατσάντων και παίρνοντες τον Νικόλαον εφθάσαμε εις την μονήν Σουμελά και εμείναμεν εις τα κελία της Αγ. Βαρβάρας.
 15._ Εστείλαμε τον Χαρ. Λαζαρίδην εις Τραπεζούντα να φέρει ή ιατρόν ή καμίαν άμαξαν και να στείλωμε τον τραυματίαν εις Τραπεζούντα όπου είχε έλθει και ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός και εστεγάζετο εις το Ακρίταιον Νοσοκομείον παρά τον Πόζ τεπέ.
 16._ Νύκτα έφτασε ο Χαρ. Λαζαρίδης και λέγει ότι αύριον θα έλθει άμαξα εις Κουσπιδή και εκείθεν θα τον παραλάβει. Έγθασε λέγει και το Ελληνικόν Αντιτορπιλικόν Βέλος εις Τραπεζούντα.
 17._ Εστείλαμε εις Τραπεζούντα τον Θεόφιλον Νικολαϊδην να ειδοποιήσει εκεί στην Μητρόπολην και στο Νοσοκομείον. Επίσης ο Χαρ. Λαζαρίδης εστάλη εις Κουσπιδή να ετοιμάσει μέρος μέχρις ότου φτάσει η άμαξα. Αλλά συναντήσας τον Νικόλαον Ιωσηφίδην όστις διετάχθει εκ Τραπεζούντος προς εξεύρεσην αμάξης και όστις φοβηθείς δεν έκανε τίποτα και ήλθε ο Χαράλ. Πίσω.
 18._ Εστάλη εκ νέου ο Χαράλμπος εις Τραπεζούντα να ενεργήσει αμέσως να έλθει αμάξι. Μόλις όμως κατέβει εις Κουσπιδή το αμάξι έγθασε εκ Τραπεζούντος και επήγαινε εις τα πλησίον χωριά αγώγι και γυρίζοντας νύκτα θα παρελάμβανε τον τραυματίαν. Μας ειδοποίησε ο Χαράλ. Και νύκτα κατεβάσαμε τον Νίκον εις Κουσπιδή και μία ώρα προς τα ξημερώματα τον βάλαμε στο αμάξι και συνοδευόμενος από τον Χαράλαμπον κατέβη εις Τραπεζούντα και τον παρέλαβε ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός και ημείς εμείναμε πλέον ελεύθεροι και γυρίσαντες διανυκτερεύσαμεν εις Σπενταμόν όπου συναντήσαμε και τον Δαμιανόν Τσιρίπ με την παρέαν του και την επομένην εφθάσαμε εις Ζουρνατσάντων και εκείθεν εις Πινατάντων.
 22._ Ήλθε ο Χαράλ. Λαζαρίδης εκ Τραπεζούντας και λέγει ότι έκοψαν το χέρι του Νικολάου και τώρα είναι καλά. Και ότι κατά την σύγκρουσήν μας την 5^ην του μηνός εφονεύθη εις Ζαντάρμας.
 24._ Κατέβημεν εις Χαρατσάντων.
 27._ Επειδή εμάθαμε ότι θα περάσουν από Φτελέν Τούρκοι εκ Γιλιτσάντων οίτινες εν καιρώ Τσετέδων ελεηλάτησαν το σπίτι μας κατέβημεν εις τον δρόμον και τους συλάβαμε και αφού τους δείραμε καλά τους πήραμε τέσσερα φορτία καλαμπόκια και τους αφήσαμε, πήγαμε εις Πινατάντων.
 28._ Σήμερα ο Κων/τίνος Τσιλιγγερίδης πηγαίνοντας εις το παρχάρι Κοφολείβαδον αντάμωσε τρείς Τούρκους με αλάτι και επειδή δεν ήθελαν να αφήσουν τα φορτία τους φοβερίζοντες αυτόν με μαχαίρας επυροβόλησε και εσκότωσε τον έναν και οι άλλοι αφήσαντες τα φορτία έφυγαν.

Μάιος 1919

Μάιος 1919

 2._ Μερικοί οπλισμένοι Τούρκοι κατέβηκαν από το βουνόν Ισχάν και παρά το χωρίον Κοπαλάντων επυροβόλησαν το παιδάκι του Ιωάννου Σοϊλεμεζίδου δέκα τριών ετών και το τραυματίσανε.

 3._ Εμάθαμε ότι μερικοί Τούρκοι έμειναν εις Πιστοφάντων και εκείθεν να πάνε στα χωριά τους. Νύκτα εφθάσαμε εις το γεφύρι Σεκσέν Βερέ και τους περιμέναμε. Επειδή όμως δεν είχαν μαζί τους τίποτε τους αφήσαμε και το βράδυ κατέβημεν εις Πινατάντων.

 7._ Κατέβημεν εις Φτελέν και συναντήσαμε τον Αλήν Ουζούν Χαλήλ ογλου και τον Ισμαήλ Τσιλόγλου διά εκκρεμείς λογαριασμούς και γυρίσαμε εις το Κουτάλη Αμονοκούρ καθήσαμε να φάμε ότε ακούσαμε πυροβολισμούς εις το Πουρούν και βιαστικά ανέβημεν εις Πινατάντων όπου εμάθαμε ότι εσκότωσαν τηνΟυρανίαν Πηλείδου και μίαν άλλην ετραυμάτησαν εις το χέρι. Ο Αλής μας είπε ότι ο Σεϊταγάς μαζί με τον Τσιβελέκ Χασάν ετοιμάζουν Τσετέδες διά την Σάντα.

 8._ Επληροφορήθημεν ότι ο τσιαούσης όστις επλήγωσε το Πάσχα τον Νικόλαον Τσιρίπ σήμερα θα έλθει εις Γιαγμούρ τερέ. Αμέσως φθάσαμε εις το γεφύρι Σεκσέν βερέ και εστήσαμε ενέδραν. Κατά το μεσημέρι βλέπομε από Τσιχούρ να έρχεται ένας Ζανταρμάς και μόλις έφθασεν παρά το γεφύρι επυροβολήσαμε και τον σκοτώσαμε και το πτώμα του εκρύψαμε κάτω από πέτρες να μην φαίνεται και το βράδυ πήγαμε εις Πινατάντων.

 12._ Αποφασήσαμε να κόψωμε τον δρόμον του Σαζλούκ και να σκοτώσωμε όσους Τούρκους πιάνωμε διά τον φόνον της Ουρανίας και του παιδιού. Ότε όμως κατά τα ξημερώματα εφθάσαμεν εις Κοφωλείβαδον βλέπομεν ότι Τούρκοι είχαν πιασμένον τον δρόμον και φύλαγαν, παρ΄ολίγον να πέσωμε στην ενέδρα τους, γυρίσαμε πίσω εμείναμεν εις Ζουρνατσάντων και νύκτα πάλιν ανέβημεν εις Κοφωλείβαδον και πιάσαμε τον δρόμον και στήσαμε την ενέδραν περιμένοντες. Η ώρα 11 π.μ. βλέπομεν από Αγεζεράτ να έρχονται προς ημάς πολλοί ιππείς και πεζοί οπλισμένοι. Με τα κιάλια διακρίναμε δεκαοκτώ οπλισμένους οίτινες η ώρα 12 ήλθαν εις Σαζλούκ και κάθησαν επί πέντε λεπτά. Εκείθεν βλέπομεν μερικοί εχώρησαν εις τον δρόμον που κατεβαίνει στην Σάντα και όστις ήτο ελεύθερος και οι άλλοι οκτώ ένοπλοι και τέσσαρες άοπλοι ήλθον προς ημάς. Ότε ήλθαν μέσα στην ενέδραν τους φωνάξαμε να παραδοθούν αλλά αυτοί σημασίαν δεν έδωσαν και εξακολουθούσαν τον δρόμον τους καβάλα στα άλογά τους.

 Δεν χάνομε καιρόν πυροβολούμε το πρώτον στον αέρα προς εκφοβησμόν όπως παραδοθούν αλλ' αυτοί αμέσως κατέβηκαν από τα άλογα και άρχισαν να τρέχουν προς τα προχώματα πυροβολούντες. Τότε άρχισαν να πέφτουν ο εις μετά τον άλλον και μερικοί πρόλαβαν και έπεσαν στα προχώματα και τα οποία ήσαν μέσα στον κλοιόν. Μόνον οι τέσσαρες κατόρθωσαν να φύγουν εκ των οποίων οι δύο τραυματίαι.

 Επί ημήσιαν ώραν πολεμούσαν και αυτοί αλλά εκ των όπισθεν οι σύντροφοί μας τους εσημάδευαν στο κεφάλι και έτσι έμεινε μόνον ένας σώος και ο αρχηγός των Τοσούν αγάς Σουνκούρογλου τραυματίας στο χέρι και στο πλευρόν. Οι άλλοι έξι έμειναν επί τόπου εξ ών οι δύο αδελφοί του Τοσούν αγα και οι τρείς πρώτοι του εξαδέλφοι. Ο δε σώος ήτο ο γαμβρός του και όστις μόλις έμεινε μόνος σηκώθηκε επάνω και φώναξε να παύσωμε πυρ διότι παραδίδεται. Όταν ήλθε κοντά μας μας είπε ποίοι ήσαν και ότι ο Τοσούν αγάς είναι στο πρόχωμα τραυματίας. Τον στείλαμε και έφερε τον τραυματίαν και κατόπιν μαζέψαμε τα όπλα τους. Ο Τοσούν αγάς όστις μας γνώριζε και προσωπικώς μας παρεκάλεσε να τον φέρωμε ή στην Σάνταν σε κανέναν ιατρόν ή να τον βάλωμε στο άλογόν του και να τον φέρομε στο παρχάρι του. Αλλά ούτε το ένα μπορούσε να γίνει ούτε και το άλλο και τους πυροβολούμε και τους δύο μαζί και τους αφήνομε επί τόπου και το βράδυ φθάσαμε εις Πινατάντων. Εκδικηθέντες το αθώον αίμα του παιδιού και της Ουρανίας.

 17._ Κατεβήκαμε εις το λημέρι Πογιά χανάς και εκείθεν εις Υπαπαντήν όπου ειδοποιήσαμε τον Ιμπραήμ εξ Αγρίδ και ήλθε εις Μουσά και τον συναντήσαμε και του παραγγείλαμε να μας φέρει μερικό καλαμπόκι.

 19._ Πρωϊ μας έφερε το καλαμπόκι και μας λέει ότι ήλθαν έως εκατόν οπλισμένοι εκ Γεμουράς και πάνε στο βουνό να πάρουν τα πτώματα των φονευθέντων. Τους βλέπαμε εις το βουνόν Καρά κοτίλ να πυροβολούν και να προχωρούν σιγά σιγά. Ημείς εφθάσαμε εις Πινατάντων. Ήλθεν εις χιλίαρχος από Αργυρούπολην. Πήραμε επιστολήν του Ιωάννου Δοξόπουλου, όστις μας παραγγέλει να πάμε εις το παρχάρι Χαρμάν της Γαλίανας παρά το Κιμισλή διότι λέγει θέλω να σας μιλήσω επειγόντως. Πρωί εφτάσαμε εις το ρηθέν μέρος και συναντήσαμε τον Δοξόπουλον και Γεώργιον Τορλακίδην και Κων/τίνον Λεμονίδην όστις μας λέγει ότι εστάλησαν παρά του Ζανταρμά Κουμαντάν του Τζεβιζλικίου όπως μας συστήσουν να παύσωμε τις ενέργειές μας διότι λέγει όλοι οι Τούρκοι διαμαρτύρονται και θα σταλεί ένα τάγμα στρατού προς καταδίωξήν μας. Κατά το βράδυ μαζί μ' αυτούς κατέβημεν εις Σάντα.

 21._ Ήλθε ένας αξιωματικός και είκοσι στρατιώται εξ Αργυρουπόλεως. Εκ Τζεβιζλίκ εκ μέρους του Καϊμακάμη ήλθαν ο Ιωάννης Μαστιγόπουλος και Γεώργιος Σιαλβαράς προς ημάς όπως πάμε εις την μονήν Σουμελά και συναντηθούμε μαζί του διότι θέλει να μας μιλήσει. Το βράδυ πήγαμε εις Πιστοφάντων. Και προς τα ξημερώματα στείλαμε μερικά παιδιά εις Καζουκλή όπου συνάντησαν δύο Τούρκους τους αφόπλησαν και πήραν μερικά τρόφημα και βράδυ ήλθαν.

 23._ Εφύγαμε με τους απεσταλμένους και εφθασαμεν εις την Μονήν Σουμελά και στείλαμε τον έναν να ειδοποιήσει τον Καϊμακάμην και έρχεται αλλά δίχως συνοδείαν αν θέλει να συνενοηθούμε.

 24._ Έφθασε εις την Μονήν ο Καϊμακάμης και ο Ζαντάρμα Κουμαντάν μόνον με έναν Ζαντάρμαν και πήγαμε μέσα τρείς διά να δούμε τι θα μας έλεγαν. Μας επρότειναν να καταθέσομε τα όπλα και να παραδοθούμε και ότι δεν θα μας πειράξουν ή δε άλλως αν εξακολουθεί αυτή η κατάστασις και επειδή όλοι οι Τούρκοι παραπονούνται θα αναγκασθεί η Κυβέρνησις να μας καταδιώξει συστηματικώς. Επειδή όμως δεν συμφωνούσαμε περί καταθέσεως όπλων και διά το οποίον αυτοί επέμενον τους είπαμε να βγούμε έξω και να συνενοηθούμε με τους συντρόφους μας και να αποφασήσωμε τι θα κάνομε και το πρωί θα τους πούμε την απόφασήν μας απεσύρθημεν εις τα κελιά της Αγ. Βαρβάρας αφήσαντες ένα σκοπόν να παρακολουθεί τον δρόμον. Εν τω μεταξύ έφθασε και ο Αρμένιος Χαμπάρ με την ομάδαν ένδεκα τον αριθμόν. Ο σκοπός μόλις εβράδιασε μας ειδοποίησε ότι τρείς Ζαντάρμες και δύο αγροφύλακες έφθασαν εις την Μονήν. Υποψιασθέντες ότι πρόκειται περί πλεκτάνης εκ μέρους του Καϊμακάμη σηκωθήκαμε και φύγαμε.

 Ότε κατέβημεν κάτω στο γεφύρι καθήσαμε να συνενοηθούμε περί του πρακτέου. Ότε διακρίνομεν στο σκότος να έρχονται οι Ζαντάρμες και πήγαν εις την Μονήν αμέσως κυκλώσαντες αυτούς τους συλλάβαμε όλους τους αφοπλήσαμε και αφού βγάλαμε και τα παντελόνια τους και τα χιτώνια, τους αφήσαμε και τους είπαμε να πάνε να πουν ότι είδαν και έπαθαν. Εμείς βεβαίως νομίσαμε ότι επρόκειτο περί παγίδος και διά τούτο τους εξευτελίσαμε κατ' αυτόν τον τρόπον. Ενώ αργότερα εμάθαμε ότι αυτοί ήσαν φύλακες σε κάποιον δρόμον και τυχαίως ήλθαν εκεί να πάρουν τρόφημα διότι τα δικά τους ετελείωσαν και διά τούτο τους απέπεμψεν και ο Καϊμακάμης την ίδιαν βραδυά διά να μη χαλάσουν τα σχέδιά μας.

 Εφθάσαμε εις Μέζιρεν Πανκάλ όπου εμείναμε.

 26._ Όλοι μαζί είκοσι ένας τον αριθμό ανέβημεν από την Μονήν εις το παρχάρι Καρά αγάτς διανυκτερεύσαντες. Το πρωί από το βουνόν Χαντσούκα κατέβημεν εις το παρχάρι Αγ. Χριστόφορος όπου μακρόθεν διακρίναμε δύο άλογα και μερικούς οπλισμένους και νομίσαντες αυτούς Τούρκους τους επετέθημεν και όταν κατεβήκαμε εκεί αναγνωρίσαμε τα άλογα ήσαν του Δαμ. Τσιρίπ τον οποίον ημείς αφήσαμε στην Σάντα αλλά κατά την διαμονήν μας εις την Μονήν και Παγκάλ αυτός ήλθε και επέρασε με την ομάδα του εκεί. Και όταν αυτοί τέσσαρες τον αριθμόν μας είδαν τόσους πολλούς διότι ήλθαν και Αρμενείς μαζί μας ούτε και αυτοί μας ανεγνώρησαν και αφήσαντες τα άλογα έφυγαν προς το παρακείμενον δάσος και εξηφανίσθησαν. Ημείς κατεβήκαμε εις τον δρόμον Λαραχανής όπου μετά ημήσιαν ώραν ήλθαν καμιά σαράντα φορτία εμπορικά εκ Τραπεζούντος διά Βαϊβούρτ. Πήραμε ένα φορτίον σύκα ένα φορτίον σταφίδας δύο φορτία καλαμπόκια και μία μεγάλη κάσα κονιάκ Μπαμπαρέσου, καθώς και δύο βώδια που είχαν μαζί τους. Τα δύο φορτία βάλαμε στα άλογα του Τσιρίπ πήραμε και δύο άλογα από αυτούς και φύγαμε και την ίδια ημέρα φθάσαμε εις το δάσος έναντι της Μονής και το πρωί πήγαμε εις το παραπλησίον σπήλαιον Σεσλή καγια και εμείναμε.

 Κατά το βράδυ όλοι σχεδόν εμέθυσαν από το κονιάκ και όλην την νύκτα τραγουδούσαν και διασκέδαζαν. Επειδή το μέρος είναι απότομον και ασφαλές εδώ εμείναμε αρκετές ημέρες μέχρις ότου τελειώσουν τα τρόφημά μας. Εν τω μεταξύ πολλά εκ των παιδιών πήγαιναν εις τα σπίτια των διά να αλλάξουν.

Ιούνιος 1919

Ιούνιος 1919

5._ Ήλθε εις την Μονήν ο Γεώργιος Τορλακίδης με δύο άλλους και λέγει ότι ο Καϊμακάμης ανέθεσε στον Ιωάν. Δοξόπουλον να μας ειδοποιήσει και να επιστρέφομε τα όπλα των Ζανταρμάδων.
 6._ Ήλθε και ο Ιωάν. Δοξόπουλος με τον Ιωάν. Μαστιγόπουλον αποσταλέντες διά τρίτην φοράν όπως πάλιν συνενοηθούμε περί παραδόσεως.
 7._ Αποφασίσαμε κατόπιν μικράς συσκέψεως και απορρίψαμε τους όρους της παραδόσεως. Κατόπιν οι Αρμενείς πήγαν στο λημέρι τους καθώς και ημείς φύγαμε διά την Σάντα και ορίσαμε ημέραν πάλιν να συναντηθούμε εις ορισμένον μέρος.
 9._ Ήλθε εις Σάντα εις ταγματάρχης με τριάκοντα στρατιώτας.
 10._ Παίρνομε επιστολήν του Αλή Οσμάν Ουζούν ογλου όστις μας γράφει ότι ο Κάλφας και ο Σεϊτ αγάς ετοιμάζονται να έρχονται εις Σάντα και ότι όλοι οι Τούρκοι είναι εξαγριωμένοι εναντίον μας και να έχομε τα μέτρα μας.
 11._ Ήλθαν πάλιν ο Γεώργιος Τορλακίδης και Κων/τίνος Λεμονίδης απεσταλμένοι εκ Τζεβιζλίκ πάλιν προς διαπραγματεύσεις.
 12._ Ήλθεν μαζί μας και ο Δαμ. Τσιρίπ με την ομάδα του και εφθάσαμε εις Μονενέν όπου ορίσαμε τόπον ανταμώσεως με τους άλλους οίτινες έφθασαν το μεσημέρι και όλοι μαζί ξεκινήσαμε προς την Κρώμνην. Εις Τσαμί πογαζίν εμείναμε μέχρι το βράδυ και νύκτα εφθάσαμε εις το χωρίον της Κρώμνης Μόχωρα όπου διανυκτερεύσαμε.
 13._ Συναντηθήκαμε με τους λίγους φυγάδες της Κρώμνης και όλην την ημέραν εμείναμεν εις ένα σπήλαιον άνωθεν του χωρίου. Μας επεσκέφθησαν εκεί ο Τριαντάφυλλος Τριανταφυλλίδης Σανταίος και ως δημοδιδάσκαλος διαμένων αυτού και ο Αλκιβιάδης Χρυσουλίδης εξ Ιμεράς και συζητήσαμε επί ορισμένων θεμάτων. 14._ Εις τη Μονήν μας επεσκέφθησαν ο Δημ. Φωστηρόπουλος και Γεώργιος Τσερμενίδης εξ Ιμεράς καθώς και ο Α. Χρυσουλίδης όστις μας είπε ότι αν θέλομε να του δώσομε μίαν επιστολήν διά τον κυβερνήτην του Βέλους όστις υπεσχέθη λέγει να μας εφοδιάσει από όπλα ρούχα και οτιδήποτε θα είχαμε ανάγκην.
 Προς το βράδυ ο Τριαντάφυλλος μας ειδοποίησε ότι μόλις είχε περάσει εκ της Ιμεράς ο εκ Τσολάκ αρχηγός Τσετέδων Ρουστέμ Ταχήρ ογλου όστις με δύο Έλληνας συντρόφους εκ Λιαρίων επήγαινε κατά το χωριό του. Αμέσως ετοιμαζόμεθα και τρέχομε κατόπιν τους και μισή ώρα έξωθεν του χωριού Ιμεράς τους συλλαμβάνομε. Οι σύντροφοί του ήσαν ο ένας ο παπάς των Λερίων και ο άλλος Γρηγόρης ονομαζόμενος αφήνομε αυτούς και παίρνοντες τον Ρουστέμ σε μίαν χαράδραν αφού τον αποκεφαλίσαμε τον βάλαμε κάτω από πέτρες να μη φαίνεται. Γυρίσαντες βρίσκομε πάλιν τον παπάν και τον Γρηγόρην τρομοκρατημένους διά την σφαγήν του Ρουστέμ διότι καθ' οδόν από Τραπεζούντα τους είδαν πολλοί Τούρκοι ότι ήσαν μαζί και θα τον εγύραυαν από αυτούς. Επειδή όμως κατά σύμπτωσην το πρωί οι Τούρκοι εόρταζαν το Μπαϊράμι του Ραμαζανίου εσυστήσαμε στον παπάν και στον άλλον όπως όταν θα τους ρωτήσουν διά τον Ρουστέμ να πουν ότι μέχρι Ιμεράς ήλθαν μαζί την παραμονήν του Μπαϊραμίου όπου και εμείνανε αλλά ο Ρουστέμ δεν εδέχθη να μείνει και έφυγε διά το χωριό του το οποίον απέχει τρείς ώρας εξ Ιμεράς. Αυτά δε, θα επιβεβαιώσουν και οι Ιμερίται. Όπως και μ' αυτήν την δικαιολογίαν εγλύτωσαν. Εφθάσαμε εις Μονήν. 15._ Εγράψαμε επιστολήν εις τον κυβερνήτην του Βέλους κ. Πανάν ευχαριστούντες αυτόν διά το ενδιαφέρον του. Το βράδυ πήγαμε εις το χωρίον Μανδρία.
 18._ Εφθάσαμε έξωθεν του χωρίου Τελιάκ όπου έβοσκαν αγελάδες και γίδια και προς το βράδυ τα παίρνομε και γυρίζομε πίσω προς το Ματέν χανίν της Κρώμνης. Μόλις το αντελήφθησαν οι Τούρκοι έτρεξαν κατόπιν μας πολλοί οπλισμένοι πυροβολούντες συνάμα, διά να πάρουν πίσω τα ζώα τους. Η οπισθοφυλακή μας όμως τους επετέθη και αφού σκοτώθηκαν δύο Τούρκοι και ετραυματίσθηκε ένας έφυγαν πίσω. Την επομένην μαζί με τα ζώα εφθάσαμε εις την Μονήν Σουμελά και εκείθεν εις Μεζιρέν Παγκάλ. Εστείλαμε ταχυδρόμους εις Σάντα και Αγροζενόν να μάθομε περί της καταστάσεως και των κινήσεων των Τούρκων.
 21._ Μερικοί κατεβήκαμε εις το χωρίον Λιβερά και την επομένην εστείλαμε τον Μιχαήλ Σιαλβαράν εις Τραπεζούντα διά την Ελληνικήν Εθνικήν Ένωσην όπως μας στείλωσι μερικά λεφτά δια να μπορούμε να συντηρηθούμε διότι οι χωρικοί ήσαν πάμφτωχοι και ήτο αδύνατον να μας συνδράμουν. Ήλθον οι σταλέντες εις Σάντα και λένε ότι αναμένεται στρατός εκεί δια το γεγονός του Τελιάκ.
 26._ Πήγαμε εις Λιβεράν όπου ήλθε ο Μιχαήλ Κουσίδης απεσταλμένος εκ της Μητροπόλεως και μας έφερε επιστολήν του κ. Ματθαίου Κωφίδου όστις μας γράφει ότι ο Αρμοστής Άγγλος θέλει να συνενοηθεί μαζί μας και να ορίσομε τόπον συνεντεύξεως. Του απαντήσαμε αμέσως και ορίσαμε όπως έρχεται εις το Μετόχι Άγ. Κωνσταντίνος και εκεί θα τον περιμένομεν.
 28._ Προς το βράδυ φθάσαμε εις Άγ. Κωνσταντίνον, Μετόχι της Παναγίας και εμείναμε και το πρωί ήμαστε έτοιμοι να υποδεχθούμε τον Αρμοστήν. Μέχρι το βράδυ περιμέναμε αλλά δεν ήλθε κανείς.
 30._ Ήλθε ο Μιχαήλ Κουσίδης και μας ανήγγειλε ότι λόγω της εκρήξεως της πυριτιδαποθήκης που επροξένησε μεγάλας ζημίας και καταστροφάς δεν μπόρεσε να έλθει. Μας έστειλε μαζί του εκατόν πενήντα παγκανότες.

Ιούλιος 1919

Ιούλιος 1919

1._ Ανέβημεν εις το παρχάρι Σαβέριξα εμείναμεν και την επομένην εις άλλο παρχάρι Ελαφολίμνη και εκείθεν εις Σουρμανόη της Γαλίανας.
 3._ Ήλθαμε πάλιν εις Σαβέριξαν όπου μας έδωσε δύο πρόβατα ο Ισμαήλ Κανταρτσιόγλου όστις ήτο εκεί μαζί με τους Λιβερίτας και κατέβημεν εις το χωρίον Σταυροπηγή τα κόψαμε και τα ετοιμάσαμε διά τον δρόμον. Νύκτα κατέβημεν εις Κουσπιδή και εκείθεν περάσαντες το γεφύρι Κιναλή Κιοπρού εφθάσαμε εις το χωρίον Σκόπια.
4._ Ανέβημεν εις το βουνόν Διχάλ και προς το βράδυ μέσον Χορτοκόπ κατέβημεν επί της αμαξητής οδού και διά Σαχνόης περάσαμε εις το Μετόχι του Αγίου Ιωάννου Βαζελώνος και διανυκτερεύσαμε.
 5._ Ανέβημεν εις την Μονήν όπου μας υποδέχθηκαν προθύμως οι καλόγεροι και ο Ηγουμενεύων τότε καλόγερος Κωνστάντιος όπου εμείναμε μερικάς ημέρας. Μας ανέφερε ο Κωνστάντιος ότι εις την περιφέρειαν αυτήν είναι ένας Τούρκος ονόματι Ισεϊν εκ Κουσεράς και όστις τρομοκρατεί όλα τα χωριά και τα οποία υποχρεωτικώς του πληρώνουν χαράτσι κάθε μήνα και ότι ατιμάζει και σκοτώνει.
 Μας παρακάλεσε δε αν είναι δυνατόν να τον σκοτώσομε και να γλυτώσομε την περιφέρειαν. Επειδή όμως διά πρώτην φοράν πήγαμε εις τα μέρη αυτά και όπου οι Τούρκοι δεν μας υποψιάζοντο αποφασίσαμε πρώτον να ληστέψωμε το Τουρκικόν Κρατικόν Ταχυδρομείον το οποίον περνούσε εκείθεν διά του δημοσίου δρόμου προς το Ερζερούμ και τον υποσχεθήκαμε κατόπιν να έλθομεν λίγοι και να πιάσομε τον Ισεϊν. Διότι αν δεν εκάναμε την επιχείρησην αυτήν ήτο ζήτημα η διατροφή μας τόσων ανδρών αφού τα Ελληνικά χωριά έμειναν πάμφτωχα λόγω των λεηλασιών που υπέστησαν και λόγω των φόρων που πλήρωναν. Ως εκ τούτου την 

7._ Εστείλαμε τον Κωνστάντιον να πάει εις Χαψί κιοην και να μάθει ποίαν ώραν ακριβώς περνούσε εκείθεν το Ταχυδρομείον. Διότι άνωθεν του χωρίου αυτού και εις το μέσον του όρους Ζίγανα παρά την τοποθεσίαν Κορτέν θα έπερναμε το Ταχυδρομείον. Προς το βράδυ ελθών ο Κωνστάντιος και πονηρώς σκεπτόμενος μήπως δεν έλθομεν πλέον και γλυτώνει ο Ισεϊν μας λέγει ότι μόλις πήγα εις Κερεμλή αγοράν επί του δημοσίου δρόμου είδα μέσα εις ένα καφενείον επτά οκτώ Τούρκους οπλισμένους μαζί με τον Ισεϊν και οίτινες ήρχοντο εξ Ερζερούμ όπου είχαν πουλήσει καπνά και οίτινες ασφαλώς θα είχαν πολλά λεφτά μαζί τους και μάλιστα χρυσές λίρες όπως εσυνήθιζαν τότε οι κάνοντες το εμπόριον του καπνού. Και ότι κατά το βράδυ ο Ισεϊν τους εκάλεσε να κατεβούν μαζί εις το δικό του μαγαζί και να μείνουν παρά τον Μανομένον Άγ. Γεώργιον. Και επί πλέον ότι το μαγαζί του ήτο μονοχικόν και ευκόλως μπορούσε να ανοιχθεί και να συλλαμβάνονται.
 Τα έλεγε δε με τόσην πεποίθησην ώστε μας έπεισε και αμέσως ετοιμάσθημεν διά την επιχείρησην όπου και ο ίδιος θα ήρχετο μαζί μας προς υπόδειξην του μέρους. 

8._ Δύο ώρας προς τα ξημερώματα εγθάσαμε επί τόπου και αφήσαντες έξι συντρόφους κοντά εις Μανομένον Άγ. Γεώργιον απέχων πεντακόσια μέτρα του καταστήματος και άλλους έξι εστείλαμε προς το κάτω μέρος ούτως ώστε εν περιπτώσει που θα ήρχετο κανείς του δρόμου να εσυλλαμβάνετο διότι ήτο δημόσιος δρόμος και συνεχώς περνούσαν διαβάται. Μόλις φθάσαμε εις το μαγαζί με το πρώτον αντελήφθημεν την παγίδαν που μας έστησε ο Κωνστάντιος διότι το μαγαζί ήτο αδύνατον να ανοιχθεί διά της βίας τόσον γερά που είχε πόρτες και παράθυρα. Αλλά μια που ήρθαμε έπρεπε να επιχειρήσομε. Και επειδή ως μας είπε ήσαν μέσα και οι οπλισμένοι Τούρκοι αντί βίας μεταχειριστήκαμε και ημείς την παγίδα. Και προσποιηθέντες ότι ήμεθα Ζαντάρμες και πάμε προς υπηρεσίαν κτυπήσαμε την πόρταν και φωνάζοντες τον καταστηματάρχην να ανοίξει και αν είναι δυνατόν να κάνει ένα τσάι στον Αξιωματικόν μας διότι ήτο αδιάθετος. Μη υποψιασθείς ο καταστηματάρχης διότι στα μέρη αυτά δεν εφαντάζοντο τέτοια αμέσως εσηκώθη και μας άνοιξε την πόρτα. Μπένοντες ημείς δεν είδαμε μέσα κανένα εκτός του ιδίου και μίας γυναικός με το επταετές παιδί της κουνιάδας του Ισεϊν. Εκεί όμως εφαίνετο και μία πόρτα άλλη να ανοίγει κάπου αλλού υποθέσαμε ότι οι άλλοι θα είναι εκεί και σχεδιάζαμε τίνι τρόπω θα την ανοίξομε.
 Ο καταστηματάρχης Ιμπραήμ λεγόμενος άναψε πυράν και ετοίμαζε το τσάι όταν ο δήθεν αξιωματικός μας Αριστείδης Πετρίδης τον λέγει : Ιμπραήμ θα πείς την αλήθειαν, είμεθα απόσπασμα και εμάθαμεν ότι απόψε φιλοξενείς εδώ κάτι ανθρώπους ύποπτους και διά τους οποίους ήλθαμε εκ Τζεβιζλίκ, που βρίσκονται και που τους έχεις κρύψει; Διότι θα τιμωρηθεί αυτός αν δεν λέγει την αλήθειαν.
 Ο άνθρωπος μη γνωρίζων τίποτε λέγει : Εφέντημ το μαγαζί εδώ είναι μοναχικόν και είναι στην διάθεσήν σας σηκωθείτε και κάνετε έρευναν και αν βρείτε κανέναν τιμωρήστε εμένα. Αυτό θέλαμε, αμέσως ο αξιωματικός διατάζει έναν δήθεν Τσιαούσην με δύο Ζαντάρμες να κάνουν έρευναν. Αμέσως πήραμε το όπλο το δικό του που είχε δίπλα στο κρεβάτι του και ανοίξαμε την άλλην πόρτα αλλά αντί δωματίου βλέπομε ότι άνοιγε μέσα σε χάνι που ήτο γεμάτα γίδια. Και μη ευρόντες κανένα πήραμε από το μαγαζί ότι μας εχρειάζετο οπότε μας κατάλαβε ο Ιμπραήμ ότι δεν πρόκειτε περί Ζανταρμάδων αλλά άλλων ανθρώπων. Λίγο παραπάνω είχε και δεύτερον μαγαζί και υποθέσαμε ότι ασφαλώς θα έμειναν εκεί. Αλλά ο Ιμπραήμ ηρνήτο λέγων ότι αν θα ήτο και ο Ισεϊν μαζί τους θα ήσαν στο δικό του μαγαζί διότι ήτο συνεταίρος μαζί του.
 Τον αναγκάσαμε να έλθει μαζί μας και να ανοίξει το δεύτερον μαγαζί όπως και έγινε αλλά και εκεί δεν υπήρχαν εκτός από μερικούς άλλους αόπλους από Κελκίτ διαβάτες που νυκτωθέντες έμειναν εκεί. Ενώ εγίνοντο αυτά τυχαίως βλέπομε να κατεβαίνει από το χωρίον Χορτοκόπ εις τον δημόσιον δρόμον ένας ιππεύς οπλισμένος όστις παρ' ολίγον να σκοτώσει τον Δαμιανόν Τσιρίπ και τον οποίον συλλαμβάνων εκ των όπισθεν ο Χαρ. Λαζαρίδης αφοπλίσθη και τον έφεραν μέσα εις το μαγαζί του Ιμπραήμ. Ανακρινόμενος εμάθαμεν ότι ήτο ο Ισεϊν Τσιπουκτσή ογλου ο Κούσεραλης δηλ. εκείνος ακριβώς που ζητούσαμε. Αυτός ήτο εις το παρχάρι του και κατεβαίνοντας έμεινε εις Χορτοκόπ εισπράξας τους φόρους που τον πλήρωναν και κατά τα ξημερώματα κατέβαινε δια το μαγαζί του. Δια να πάρομε το μαστίγιον από τα χέρια του και τις μπότες δερμάτινες από τα πόδια του αναγκάσθημεν τρείς φοράς να τον δείρομε μέχρι λιποθυμίας. Αργότερα εδέθησαν τα χέρια αυτού και του Ιμπραήμ και παραλαβόντες αυτούς λίγο μακρυά από το μαγαζί τους επυροβολήσαμε. Ο μεν Ισεϊν έμεινε επί τόπου ο δε Ιμπραήμ τραυματίας διαφυγών εσώθη. Και επειδή άρχισε να ξημερώνει εφύγαμε. Λίγο άνωθεν του Αγ. Γεωργίου συναντήσαμε πολλούς αγωγιάτας οίτινες είχαν μαζί τους και ενέα βώδια μεγάλα τα πήραμε και αφού στείλαμε πίσω τον Κωνστάντιον ημείς διά μέσου Χορτοκόπ κατέβημεν εις Σκόπιαν και εκείθεν θα περνούσαμε εις το ποτάμι της Μονής Σουμελά. Αλλά πριν κατεβούμε στο γεφύρι Κιναλή Κιοπρού όπου χωρίζει ο δρόμος εμάθαμε ότι προ μιάς ώρας είχε περάσει προς τα επάνω στρατός. Γυρίσαμε προς το χωρίον Κουτουλά καθήσαμε λίγο στο σπίτι του Ανδρέα Παρχαρίδη και παραγγείλαμε να μας κάνουν ένα φούρνον ψωμιά τα οποία πληρώσαμε και ανέβημεν πάνω στο βουνό. Και την επομένην πήγαμε εις ένα σπήλαιον άνωθεν του Μετοχίου Αγ. Κωνσταντίνου. Μας ειδοποίησαν ότι εις όλα τα μέρη βγήκαν αποσπάσματα προς εξόντωσήν μας. 

11._ Ήλθαν εκ Σάντας μαζύ μας ο Κων/τίνος Τσιλιγγιρίδης, Ιωάννης Κουρτίδης, Ιωάννης Ξανθόπουλος και Γεώργιος Πηλείδης διότι και εκεί θα πήγαινε στρατός.
 12._ Χωρίσαμε από τους Αρμενείς και φθάσαμε εις Σάντα εις το λημέρι Τσιαρτακλή και Ουζούν σίρτ και επειδή στην Σάντα δεν έφτασε ακόμη στρατός πήγαμε στο χωριό.
 14._ Ανέβημεν εις το βουνό Άγ. Θεόδωρος και φυλάγαμε τον δρόμο διότι εμάθαμε ότι θα περάσουν δέκα φορτία καλαμπόκια διά να τα πάρωμε.
 15._ Πήγαμε εις Ζουρνατσιάντων και στείλαμε τον Κων/νον Παροτσήν εις Σκορδέν διά να τους πει ότι αν δεν πληρώσουν φόρον σε μας δεν θα τους αφήσωμε να μείνουν εκεί. Μόνον βρήκε στο παρχάρι τον Ιμάμην τους όστις του είπε ότι ημείς ξέρωμε την δουλιά μας και θα ετοιμάσωμε. Κατά το βράδυ περάσαμε εις Πινατάντων και συναντήσαμε τον Κων/τίνον Κορυφίδην όστις ήλθε εκ Σοχούμ της Ρωσσίας σταλείς εκείθεν με τα καλαμπόκια που μάζεψαν και έστειλαν εκείθεν οι πατριώται μας τη φροντίδι του ιατρού Ιωάννου Πασαλίδη διαμένοντος εις Σοχούμ και λαβών την άδειαν παρά της Γεωργιανής Δημοκρατίας.
 16._ Εστείλαμε επιστολήν εις Βατούμ προς την επιτροπήν απελευθερώσεως του Πόντου ήτις προ ημερών μας είχε γράψει και μας έστειλε και δύο κιάλια.
 Επίσης εγράψαμε και εις τον Γραμματέα της Μητροπόλεως Οικονομίδην και διορίζωμε αντιπρόσωπόν μας εις Τραπεζούντα. 18._ Εστήαμε το λημέρι μας εις το σπήλαιον Ουζούν σίρτ.
 22._ Επειδή θα ήρχοντο πολλοί Σανταίοι εκ Τραπεζούντος και φοβούμενοι μήπως τους πειράξουν οι Τούρκοι νύχτα φτάσαμε εις το βουνόν Αμπάρια και τους ανταμώσαμε, ήσαν μαζί τους ως συνοδοί και τρείς Ζαντάρμες αλλά δεν τους πειράξαμε και τους φέραμε στα χωριά. Ήλθε μαζί τους και ο Ελευθέριος Παμπούκ οργανοπαίκτης και τραγουδιστής τον οποίον ημείς παραγγείλαμε να έρχεται και παραλαβόντες αυτόν εγτάσαμε στο λημέρι μας.
 26._ Οι μικτάρηδες της Σάντας μαζί με ένα Ζαντάρμαν πήγαιναν εις Αργυρούπολην δι' υποθέσεις των χωριών εις Άγιον Ζαχαρίαν της Κρώμνης τυχόντες αυτούς οι Αντάρτες της Κρώμνης τους ελήστευσαν και αφόπλησαν τον Ζαντάρμαν όστις ειδοποιήσας εις το εν Ιμερά φυλάκιον έτρεξαν εκεί μερικοί Ζαντάρμες και τους κύκλωσαν ένα εξ αυτών εσκότωσαν και έναν άλλον τραυματισθέντα συνέλαβον και διά ραβδισμών εσκότωσαν και αυτόν οι δε άλλοι αφήσαντες τα όπλα τους έφυγαν και διελύθησαν.
 30._ Ήλθε ο ταχυδρόμος μας Γεώργιος Εφραιμίδης όστις παρέλαβε το καλαμπόκι το οποίον μας έστειλαν εκ Σοχούμ και εκατόν εξήκοντα παγκανότες σταλέντες εκ Τραπεζούντος. Σήμερα μανθάνομε ότι η Τουρκική Κυβέρνησις επεκύρηξεν τον Ευκλείδην και Κων/τίνον Κουρτίδην αντί δέκα χιλιάδων παγκανοτίων τον καθένα ζωντανούς ή σκοτωμένους. Πήραμε επιστολήν του Ισκεντέρ ζαδέ Ραφέτ εφέντη όστις μας γράφει ότι η Ελευθερία πλησιάζει και ότι πρέπει λέγει να φυλαχθούμε καλά να μη πάθωμε τίποτα. Από παντού μανθάνομε ότι όλα τα Τουρκικά χωριά είναι τρομοκρατημένα φοβούμενοι μήπως τους κάψωμε και πολλοί θέλουν να πιάσουν φιλίες μαζί μας και να μας στέλνουν τρόφημα διά να μη τους πειράξωμε.Επειδή ήλθαν και νέοι σύντροφοι μαζί μας εχωρήσαμε όλην την δύναμην εις τέσσαρες ομάδες προς ευκολίαν της διοικήσεως και δράσεως.1^η ομάς : Ευκλείδης Κουρτίδης                Ιωάννης Κουρτίδης               Χριστόφορος Αγγελίδης               Ελευθέριος Παμπούκ               Ευστάθιος Πιστοφίδης 2^η ομάς : Κωνσταντίνος Κουρτίδης                Θεόδωρος Κουρτίδης               Χαράλαμπος Λαζαρίδης               Αλέξανδρος Σπυριδόπουλος               Φίλιππος Αλματσίδης 3^η ομάς : Δημήτριος Τσιρίπ               Ιωάννης Ξανθόπουλος              Φίλιππος Εφραιμίδης              Γεώργιος Βασιλειάδης              Χαράλαμπος Ποροζάν 4^η ομάς : Κωνσταντίνος Τσιλιγγερίδης               Γεώργιος Σισμανίδης               Γεώργιος Πηλείδης               Χριστόφορος Καϊταλίδης              Στέφανος Στεφανίδης

Αύγουστος 1919

 Αύγουστος 1919

1._ Έφτασαν και οι δέκα Αρμενείς από Αγρουζενόν. Ο Καϊμακάμης των Σουρμένων ειδοποιεί εις τα γύρω χωριά όσοι μπορούν και κρατούν όπλα να είναι έτοιμοι και να φυλάξουν τα χωριά τους.
2._ Πολλοί Τούρκοι ήλθον εις το χωρίον και παρακαλούσαν τον πατέραν μας να τους δώσει από μίαν απόδειξην περνόντας από τους δρόμους να μη τους πειράξωμε.
4._ Ήλθε και ο Αριστείδης Πετρίδης με έναν σύντροφόν του εκ Γουργενάς.
5._ Ειδοποιήσαμε και ήλθε ο Αλής Οζούν Χαλήλ ογλου και τον στείλαμε εις Ούζην να ειδοποιήσει τους εκεί Αρμενείς να έλθουν μαζί μας διότι εκεί η ζωή τους ήτο επικίνδυνος.
7._ Ήλθεν ο Αλής αλλά δεν τους βρήκε εκεί.
9._ Εφτάσαμε εις Πιστοφάντων διά να φύγωμε κατά το Τάς - κιοπρού και από το παρχάρι του Σουλεϊμάν Κάλφα να πάρωμε τα πρόβατά του. Επειδή όμως στον δρόμον μας έχασαν δύο σύντροφοι εμείναμε εκεί και το πρωί ξεκινήσαμε.
11._ Εστείλαμε μερικούς εις Αγεζεράτ άνωθεν του παρχαρίου και άλλοι φυλάγαμε εις Τσιτσεκλή παρά το Τάς - κιοπρού και άλλοι επετέθησαν. Η ώρα 3.1/2 μ.μ. πήραμε το κοπάδι των αρνιών του μαζί με τον τσιοπάνον ότε βλέπωμε και τα πρόβατα χαμηλά εις το παρχάρι Ιντσέ σουι πέρνομε και αυτά το όλον τετρακόσια πρόβατα και αρνιά και διά Καζουκλή εφτάσαμε εις το λημέρι Τσιαρτακλή.
 Άνωθεν του χωρίου Πιστοφάντων την νύκτα πηγαίνοντες έμειναν καμιά σαράντα πρόβατα τα οποία το πρωί βρήκαν οι Πιστιφανταίοι και τα πήραν και τα έκοψαν.13._ Αρχίσαμε να κόψωμε και να κάνωμε καβουρμάδες διά τον χειμώνα.
15._ Ο εν Σάντα αξιωματικός θέλει να μας μιλήσει ιδιαιτέρως.
 Κατ' αυτάς το λημέρι μας μετεβλήθη σχεδόν εις αγοράν διότι από πρωίας μέχρι νυκτός άνδρες γυναίκες και παιδιά ήρχοντο εφορτόνοντο κρέας και έφευγαν διά τα χωριά.17._ Ήλθε ο σύνδεσμος και λέγει ότι την νύκτα έφτασε απόσπασμα εις Σάντα.
18._ Εμάθαμε ότι ήτο μαζί και ο πατέρας του Κάλφα. Και την επομένην έφτασεν και ο ίδιος ο Κάλφας με άλλο απόσπασμα και Τσετέδες μαζί και ότι ο Κάλφας την νύκτα έφυγε προς άγνωστον κατέυθυνση.
20._ Οι Αρμενείς φοβηθέντες την κατάστασην έφυγαν διά το ποτάμι της μονής Σουμελά καθώς και χωριστά ο Αριστείδης Πετρίδης με τον σύντροφόν του Ευστάθιον.
21._ Μανθάνωμε ότι ο Κάλφας μαζί με το απόσπασμα συνήντησε τον Αριστείδην και τον σύντροφόν του εις το βουνό έναντι της μονής και πυροβολίσαντες εσκότωσαν τον Ευστάθιον ο δε Αριστείδης εγκαταλείψας τα είκοσι πρόβατα που είχαν μαζί τους έφυγε και γλύτωσε εις το δάσος.
 Προς το μεσημέρι βλέπωμε το απόσπασμα εις το βουνόν Τσιαρτακλή και αμέσως ανέβημεν στο παρχάρι όπως δώσωμε μάχην μαζί τους αλλά αυτοί πήραν άλλην κατεύθυνσην και έτσι κατέβημεν πάλι εις το λημέρι. Και την επομένην εμάθαμε ότι ήτο και ο Κάλφας μαζί και μας αντελήφθησαν αλλά οι Ζαντάρμες ηρνήθησαν να έλθουν προς σύγκρουσην.23._ Ήλθε και ο χιλίαρχος της Αργυρουπόλεως με δέκα ιππείς εις Σάντα.
24._ Έφτασε και ο αδελφός του Κάλφα, Χαβίς λεγόμενος με μερικούς Τσετέδες. Ημείς εν τω μεταξύ εκόψαμε όλα τα πρόβατα και τα κάναμε καβουρμάν και τα κρύψαμε. Και ετοιμαστήκαμε να πάμε εις το λημέρι Ουζούν σίρτ.
 Μόλις ανεβήκαμε στο παρχάρι Τσιαρτακλή βλέπομε να έρχονται προς ημάς πολλοί στρατιώτες και Τσετέδες και αμέσως πιαστήκαμε σε μάχην. Μετά ημήσιαν ώραν παρεδώθη ένας Ζαντάρμας Χαμιζά λεγόμενος και όστις υπηρετούσε εις το φυλάκιον της Σάντας και μας λέγει ότι είναι μαζί τους και ο Αξιωματικός του φυλακίου Ιμπραήμ εφέντης όστις θέλει να μας μιλήσει. Αφοπλίσαντες αυτόν τον στείλαμε να φέρει τον αξιωματικόν όστις ελθών τρέμων μας παρεκάλεσε να μη τους πειράξωμε και ότι τον έστειλε ο Χιλίαρχος όστις θέλει να μας ειδεί ιδιαιτέρως και αν θα δεχτούμε να ορίσωμε τόπον συνεντεύξεως. Ενώ γίνονται αυτά ακούγονται φωνές από το παρχάρι Ουζούν σίρτ ότι ο Κάλφας παίρνει τα ζώα τους. Αμέσως μας υπεσχέθει ο αξιωματικός ότι θα στείλει Ζαντάρμες εκεί να τον εμποδίσει όπως και έστειλε. Ιδών αυτούς ο Κάλφας και νομίσας ότι ήμεθα ημείς άφησε ζώα και συντρόφους και χάθηκε μέσα εις το δάσος και νύκτα ματωμένος και ξεσχισμένος έφτασε στην Σάντα. Μετά την συμφωνίαν μας όπως έλθει ο Χιλίαρχος το πρωί ο αξιωματικός μαζέψας τους Ζαντάρμες και Τσετέδες έφυγε πίσω στα χωριά.25._ Ήλθε ο Χιλίαρχος με τον αξιωματικόν και έξι ιππείς φέρων μαζί του και το δεκαετές παιδί του. Εις το παρχάρι Τσιαρτακλή βγήκαμε τρείς εμπρός του και τον χαιρετήσαμε. Αφήνων τα άλογα στους στρατιώτας του αυτός με τον αξιωματικόν ήλθε μαζί μας. Και αφού μας επρόσεξε καλά καλά λέγει : βλέπω τα ρούχα σας καλά και τα πουκάμισά σας άσπρα. Απορώ πως είναι δυνατόν εσείς να ζείτε σ' αυτά τα βουνά και δάση. Ενόμιζα ότι θα βλέπω κάτι αγριάνθρωπους σαν τους δικούς μας αλλά απεναντίας βρήκα το αντίθετον. Και σας συμβουλεύω παιδιά μου, εάν δεν θα ερχόμεθα εις συμφωνίαν τουλάχιστον όσες ημέρες θα είμαι εδώ να 'ρθείτε στα σπίτια σας να μείνετε διότι είναι αμαρτία εσείς να γυρίζετε στα δάση.
 Και στην παρατήρησήν μας ότι σ' όλα αυτά δεν φταίγομε ημείς διόλου και αν καμία φορά φερόμεθα σκληρώς προς τους Τούρκους υπαίτιοι είναι αυτοί, αν και παρά την θέλησήν μας κάνωμε αυτά που κάνωμε διότι πρέπει και έχωμε δικαίωμα να ζήσωμε. Του διηγηθήκαμε την ιστορίαν μας πως διά να γλυτώσωμε την ζωήν μας αφού εχάσαμε φυσικά όλην την περιουσίαν μας αναγκασθήκαμε να κάνωμε την ζωήν αυτήν. Αφού εξήβρισε καλά καλά τους Τούρκους και την Κυβέρνησην - σημειωτέον ότι αυτός ήτο Κούρδος την καταγωγήν - μας είπε ότι αν δεχόμεθα μπορεί και έχει τα μέσα να ενεργήσει να μας δοθεί αμνηστεία το οποίον εδέχθημεν και ημείς με τους εξής όρους :   α) Αμνηστεία   β) να κρατήσωμε τα όπλα μας προς ασφάλειάν μας και να μας δοθεί άδεια οπλοφορίας   γ) δεν θα έρχεται Τούρκος ένοπλος εις Σάντα εκτός των Ζανταρμάδων   δ) ο καθείς εξ ημών να έχει το δικαίωμα να έχει μαζί του προς ασφάλειαν πέντα συντρόφους οπλισμένους και   ε) ημείς Δε θα εξακολουθήσωμε τις δουλειές μας και δεν θα πειράξωμε κανένα Τούρκον αναιτίως. Και έτσι εκλείσαμε συμφωνίαν και μαζί όλοι εφτάσαμε εις το παρχάριο Ουζούν σίρτι όπου μαζί καθήσαμε και γευματίσαμε. Μας παρεκάλεσε επίσης εάν έμειναν μερικά ζωντανά πρόβατα να τα επιστρέψωμε στον Κάλφαν να ικανοποιηθεί και αυτός αλλά αρνήθημεν.26._ Κατόπιν της συμφωνίας έδιωξε τον Κάλφαν της Σάντας ειπών εις αυτόν ότι ετελείωσαν όλα και είναι περιτόν να μείνει.
 Το βράδι εφθάσαμε εις το χωρίον παρουσιασθήκαμε και μέχρι τα μεσάνυχτα εδιασκεδάζαμε μαζί πίνοντες και ούζο.27._ Ήλθε και άλλος αξιωματικός. Ετοιμάσαμε ένα καλό τραπέζι εις το σπίτι του Ιωάννου Χαριάδη και βράδι τους καλέσαμε διά φαϊ και γλέντι. Εφέραμε και τον Ελευθέριον Παμπούκ όστις εγνώριζε και την μητρικήν γλώσσαν του Χιλιάρχου. Και μετά το φαγί αφού έπεξε και τραγούδησε τον εθαύμασε ο Χιλίαρχος και εφρόντησε να τον πείσει να τον πάρει μαζί του και στην Αργυρούπολην να του ανοίξει ένα Καφέ σαντάν διά να βγάλει πολλά λεφτά αλλά ο Παμπούκ δεν εδέχθη διότι είπε θα φύγει εις Ρωσσίαν όπου διαμένει η οικογένειά του.
28._ Έφυγε διά Τσεβιζλίκ με τον άλλον αξιωματικόν διά να ειδοποιήσει τα της παραδώσεως. Ημείς πήγαμε στο λημέρι να τακτοποιήσωμε τα πράγματά μας.
30._ Ήλθαμε όλοι εις τα χωριά και πήγαμε στα σπίτια μας και περιμέναμε την άφηξιν του Χιλίαρχου και την απόφασην της Κυβερνήσεως.

Σεπτέμβριος 1919

Σεπτέμβριος 1919

4._ Ήλθε ο Χιλίαρχος εκ Τσεβιζλικίου.
5._ Μας εκάλεσε εις το Καραούλι και μας εδιάβασε το φιρμάνιον του Βιλαετίου Τραπεζούντος ότι γίνεται δεκτή η παράδωσίς μας και δίδεται αμνηστία εις τους αντάρτας της Σάντας. Και επειδή ημείς ηρνήθημεν να δώσωμεν εις τον Κάλφαν πρόβατα εμάζεψαν εκ Μάσκας μερικά και τούδωσαν να μην έχει παράπονα και αυτός.
6._ Έφυγε διά Αργυρούπολην και επειδή ημείς δεν μπορούσαμε να γυρίζωμε ελεύθερα διά να κάνωμε δουλειές πάλιν είμαστε αναγκασμένοι κρυφίως όμως και με παιδιά που δεν γνώριζαν οι Τούρκοι να κάμωμε μικρές επιχειρήσεις να συντηριθούμε. Και στείλαμε μερικούς εις ταξίδι ενώ ημείς καθημερινώς παρουσιαζόμεθα εις τον εν Σάντα Αξιωματικόν Ιμπραήμ εφέντην.
8._ Ήλθεν εξ Αργυρουπόλεως ο Ζεκή τσαούσης φέρων επιστολήν του Χιλίαρχου όστις μας έγραφεν ότι αύριον ο Βαλής Τραπεζούντος θα περάσει και αν είναι δυνατόν να πάμε εις Γιαννακιάντων εις την Μητρόπολην εις Μάσκαν διά να μας είδει και ο Βαλής διότι πραγματικώς ησυχάσαμε.
 Ημείς όμως εγράψαμε εις τον Καϊμακάμην Τσεβιζλικίου να του πει ότι επειδή οι σύντροφοί μας λείπουν στις δουλειές των αδυνατούμεν να έλθωμεν διότι ξαφνικά ειδοποιήθημεν.9._ Ήλθαν οι σταλέντες εις ταξίδι την νύκτα και έφεραν δεκαοκτώ αγελάδες και δύο πρόβατα από Ξυφτέρ ταγίν της Ούζης. Και διά να μη υποψιασθούν ότι είμαστε ημείς αμέσως πήγαμε στον Αξιωματικόν και του ζητήσαμε όπως πρωί μας δώσει δύο Ζαντάρμες να πάμε εις Κιμισλή διότι θα ήρχοντο εκ Τραπεζούντος οι Σανταίοι και να τους προφυλάξωμε. Ο Αξιωματικός μας λέγει ότι δεν είναι ανάγκη να έλθουν Ζαντάρμες έχω την εμπιστοσύνην σε σας να πάτε όπως θέλετε.
 Την ιδίαν νύκτα τέσσαρες εστάλησαν εις Γαλίαιναν και εκείθεν να συνοδεύσουν τους Σανταίους και το πρωί ημείς όλοι θα φθάναμεεις Κιμισλή να συναντηθούμε εκεί. Ημείς πρωί ξεκινήσαμε δέκα και χωρίσαμε εις δύο ομάδες, η μεν μία ομάς προχωρούσε από Παλαιχώρ να ανέβει εις Κιμισλή και η άλλη από Κοφού προς το βουνό. Από Κοφού με τα κιάλια διεκρίναμε εις το βουνό του Κιμισλή ανθρώπους μέσα σε προχώματα αλλά υποθέσαμε ότι θα είναι δικοί μας, οι εις Γαλίαιναν σταλέντες και προχωρούσαμε προσεκτικά με δύο παιδιά εμπροσθοφυλακή. Ότε ανέβημεν τον ανήφορον και ανέβημεν στο βουνό όπου ήτο ομαλόν το έδαφος, ένα πύρ ομαδόν εναντίον μας από τα πλησίον προχώματα εις τα οποία είχε φθάσει η εμπροσθοφυλακή μας. Δεν είχαμε να κρυφθούμε πουθενά ούτε και πίσω ήτο δυνατόν να γυρίσωμε και κατ' ανάγκην ορμήσαμε και ημείς στα προχώματα που ήσαν κρυμένοι αυτοί. Ευτυχώς εις τους πρώτους πυροβολισμούς δεν έπαθε κανένας και διά της ορμής μας και των φωνών, εκλονίσθησαν αυτοί και έφυγαν προς τα όπισθεν προχώματα, όπου ήσαν και άλλοι Τούρκοι και έτσι αρχικώς τυχαίως γλυτώσαμεν. Επίσης και η άλλη ομάς εις Παλαιχώρι συνεκρούσθησαν και αυτοί και ως εκ θαύματος και τούτοι εγλύτωσαν. Διότι οι Τούρκοι ήσαν πολλοί κάπου πενήντα άνδρες και ήχαν πιάσει όλα τα πόστα. Ήτο δε ο Σουλεϊμάν Κάλφας όστις μαθών ότι θα περνούσαν Σανταίοι εκείθεν είχεν διαδώσει ότι διά κάθε πρόβατόν μου από ένεν Σανταίο θα πάρω και θα σκοτώσω. Και θα το πετύχανε ο άτιμος εάν δεν ήτο το ζήτημα των αγελάδων του Ξυφτέρ και να αποδείξωμε ότι ημείς όλοι ήμεθα εις Σάντα. Μόλις οι τέσσαρες που πήγαν εις Γαλίαιναν από Αμπάρια άκουσαν τους πυροβολισμούς, άφησαν με τους Σανταίους τους δύο Ζαντάρμες και αυτοί αμέσως έτρεξαν προς βοήθειαν διότι εγνώριζαν ότι θα έλθομεν σήμερα εις Κιμισλή. Επίσης από τα χωριά άκουσαν τους πυροβολισμούς και όσοι είχαν όπλα μαζί με τον Αξιωματικόν έτρεξαν από το μέρος του Καζουκλή διά να κυκλώσουν το μέρος αλλά σύμπτωσις, πριν πιασθούμε στην μάχην από πρωί είχε περάσει εκείθεν κάποιος Αράπ χασάν λεγόμενος με εξήκοντα οπλισμένους και πήγαινε στο παρχάρι του και συνηντήθη και με τον Κάλφαν και μόλις έφθασε εις Καρά καπάν άρχισε η μάχη γύρισε πίσω και αυτός εις βοήθειαν του Κάλφα και συναντηθείς εις Καζουκλή με τους δικούς μας άρχισαν και εκεί μάχην. Οι τέσσαρες από Αμπάρια επετέθησαν εκ νώτων εις το βουνόν του Κιμισλή και απώθησαν τους Τούρκους προς ημάς. Τότε έγινε εκείνο που δεν γράφεται και είναι αδύνατον να το διατυπώσει κανείς μία γενική σύγχυση εις τους Τούρκους και φυγή διά να σωθούν. Ετραυματίσθησαν πολλοί φεύγοντες και μόνον οκτώ μαζί και ο Κάλφας έμειναν μέσα στον κλοιόν και εμαζεύθησαν όλοι εις ένα πρόχωμα. Από η ώρα 9 π.μ. που άρχισε η σύγκρουσις έως η ώρα 12, ήμεθα κύριοι όλων των υψωμάτων και αυτοί οι οκτώ έμειναν εις το κέντρον. Μόλις οι τέσσαρες εκ του όπισθεν ανέβηκαν στην κορυφήν οι Τούρκοι τότε εγκαταλείποντες τα προχώματα έφευγον αλλά και οι δικοί μας δεν έδωσαν κανένα σινιάλο να ξέρωμε ότι ήσαν αυτοί και πυροβολούμε εναντίον τους και τραυματίζεται ο Δαμιανός Τσιρίπ εις τον όμον και ο Φίλιππος Εφραιμίδης εις τον μηρόν ευτυχώς δεν έπαθαν. Σκοτώνονται και τρείς Τούρκοι και ένας παραδίνεται αλλά σκοτώνεται και αυτός διότι εν τω μεταξύ μας ειδοποίησαν ότι εφονεύθη και ο Ευστάθιος Πιστοφίδης. Κατόπιν εφονεύθη και ο Περικλής Κουφατσής άοπλος όστις ήρχετο εκ Τραπεζούντος και ήρχετο προς ημάς να μας φέρει ψωμί και μη γνωρίζων τας θέσεις μας έπεσε σε Τούρκους και τον σκότωσαν. Βέπων ο Κάλφας ότι ήτο αδύνατον να γλυτώσει από τον κλοιόν έβαλε έναν και φώναξε να παύσωμεν πυρ διότι θα παρεδίδοντο και φοβούμενος μήπως τον σκοτώσωμε ζητούσαν αν έχει Ζαντάρμες μαζί μας να παραδίδονται σ' αυτούς. Κατά σύμπτωσιν μόλις έφτασε κοντά μας ένας Ζαντάρμας Οσμάν λεγόμενος και τον οποίονέστειλε ο Αξιωματικός να δεί τι γίνεται εδώ. Αμέσως τον στέλνωμε να τους παραλάβει και να τους φέρει μη φανταζόμενοι ότι θα μας έπεζε κανένα κόλπο, όπως και έγινε. Και φθάσας κοντά τους και βλέπων τον Κάλφαν τον λέγει : τρελάθηκες και θα παραδοθείς διότι αυτοί δεν ξέρουν ότι βρίσκεσαι εδώ, αν το ήξευραν θα επιτίθεντο και μέχρις ενός αν σκοτόνοντο θα σε έπιαναν. Επειδή εκόντευε να τελειώσουν και τα φυσίγγιά τους τους έδωσε και πέντε δεσμίδες φυσίγγια και εκάθητο επάνω στο πρόχωμα και συνομιλούσε μαζί τους ενώ αυτοί πυρετωδώς έσκαβον και εβάθηναν τα προχώματά τους. Είχαν σπάσει τέσσαρες κάμες μεγάλες διά να σκάψουν. Και στην παρατήρησήν μας διατί αργεί και δεν έρχεται λέγει ότι φοβούνται να παραδοθούν και θέλουν να έρθει ο Αξιωματικός και να παραδοθούν σ' αυτόν. Τον στέλνωμε να φέρει τον Αξιωματικόν όστις ήλθε μαζί του μέχρι Κουζού κιόλ αλλά φοβηθείς να μείνει εκεί μόνος έφυγε στο χωριό. Και έτσι περιμένοντες εβράδυασε χωρίς κανέν αποτέλεσμα. Νύχτα οι γυωαίκες μας έφεραν φυσίγγια και μας είπαν ότι ο Αξιωματικός δεν έρχεται και λέγει ας τον σκοτώσουν αν είναι δυνατόν αλλά η νύκτα και το σκοτάδι τους επροστάτευε. Ερίξαμε δύο χειροβομβίδες αλλά εκ του σκότους δεν έπεσαν μέσα εις το πρόχωμα αλλά απέτυχον. Μέχρι η ώρα 9 μ.μ. δηλ. 12 ώρας συνεχώς νυστικοί από το πρωί πολεμούσαμε οπότε αναγκασθήκαμε να πάρωμε τους δικούς μας νεκρούς και να οπισθοχωρίσουμε και αφήνοντες τα πτώματα εις Κωφού κατέβημεν εις το χωριό όπου εμάθαμε ότι εις Καζουκλή εσκοτώθηκαν δύο Τούρκοι, ετραυματίσθηκαν τρείς και από μας εσκοτώθη ο Νικόλαος Τσιρίπ, όστις ήλθε από το Νοσοκομείον Τραπεζούντος προ πέντε ημερών και με κομμένο το αριστερό του χέρι και μόνο διά του Μάουζερ πιστολίου του επιτίθετο κατά των Τούρκων.11._ Μεταφέρθησαν εκ Κωφού τα λείψανα των φονευθέντων.
12._ Στείλαμε δύο εις Χαντσάρ να πιάσουν τον Χασάν Καλαϊτσόγλου όστις ήλθε προς κατασκοπείαν αλλά έφυγε από άλλον δρόμον και γλύτωσε.
16._ Ήλθε ο σταλείς εις Τραπεζούντα Τσιαρτσής διά να φέρει φάρμακα διά τους τραυματίας.
17._ Ήλθε ο Αλής Ουζούν Χαλήλ ογλού και μας λέγει ότι όλη η Γεμουρά και Σούρμενα ετοιμάζονται διά την Σάνταν. Εν συνενοήσει μετά του Αξιωματικού στέλνωμε άνθρωπον εις Τραπεζούντα να γνωστοποιήσει τα σχέδια των Τούρκων. Εγράψαμε και εις Γαλίαιναν και Αγρουζενόν να μας έλθουν μερικά παιδιά προς ενίσχυσην.
19._ Ήλθε εις Αξιωματικός εξ Αργυρουπόλεως να εξετάσει το μέρος που είχε γίνει η συμπλοκή. Την επομένην μας κάλεσε και πήρε ανακρίσεις και επεσκέφθη και το μέρος και γύρισε πίσω.
21._ Ήλθεν εξ Αγρουζενού ενίσχυσις αλλά εκ Γαλιαίνης ο Δοξόπουλος ηρνήθη να στείλει κανένα. Και η στάσις των είναι προδοτική.
23._ Πήγαμε μέχρι Αγρουζενόν και μετά δύο ημέρας επιστρέψαμε.
25._ Ήλθεν απόσπασμα εκ Κατρούλ διότι εκλάπησαν τα πρόβατά τους και τα οποία έκλεψαν οι Γαλιανίται και είπαν ότι τα πήραν οι Σανταίοι όπως επιβεβαίωσε και τον Αξιωματικόν ο Δοξόπουλος. Αλλά ο εδώ Αξιωματικός διαβεβαιώσας αυτούς ότι ημείς ήμαστε στο χωριό και μάλιστα καθημερινώς μαζί του, έφυγαν πίσω.
27._ Εκ Ζουρνατσάντων πέντε παιδιά πήγαν εις Γιαγμούρ τερε και τυχόν αυτούς ο Κάλφας τους μεν τρείς εσκότωσε οι δε δύο έφυγαν.
28._ Έφτασε εκ Τσεβιζλίκ απόσπασμα προς εξόντωσην του Κάλφα.
29._Μας γράφουν εκ Τραπεζούντος ότι ο Κάλφας καταδιώκεται και ότι εξ όλων των μερών θα βγούν αποσπάσματα προς καταδίωξήν του.
 

Οκτώβριος 1919

Οκτώβριος 1919

4._ Ήλθε εξ Αργυρουπόλεως ο Ταπούρ Κουμαντάν και τρείς Αξιωματικοί με απόσπασμα και μετά τρείς ημέρας έφυγαν πίσω.
13._ Πήγαμε μέχρι Αμπάρια έναντι των Σανταίων εκ Τραπεζούντος.
23._ Ήλθε ο Αλής και λέγει ότι ο Κάλφας πάλιν ετοιμάζει Τσετέδες διά να κάνει επισόδια στην Σάντα και μάλιστα διατρέχουν κίνδυνον το Κοπαλάντων και η Υπαπαντή.
25._ Ήλθε εξ Αργυρουπόλεως εις Αξιωματικός με λίγους στρατιώτας να εξετάσει αν πραγματικώς ο Κάλφας βρίσκεται στα περίχωρα της Σάντας και τι γνωρίζομεν δι' αυτόν.
27._ Ήλθε ο Γεώργιος Καλαϊδόπουλος από Γαλίαναν και λέγει ότι το απόσπασμα είναι ακόμη εις Κατρούλ και εσκότωσαν δύο Τούρκους διά ραβδισμού, έχουν πάρει αυστηρά μέτρα προς καθησύχασην λέγοντες "Τουρκλερέ ταγλάκι, ρουμλαρά νασαχάτ"
 Επίσης μας λέγει ότι οι αντάρτες της Γαλίανας άρχισαν να σκοτώνονται αναμεταξύ τους.

31._ Ο Δαμιανός Τσιρίπ και άλλοι πήγαν τον Βασίλειον Σωτηρόπουλον εις Γαλίαναν να τον στέλνουν εις το Νοσοκομείον Τραπεζούντος διότι προ πολλού αρρώστησε και πονούν τα πόδια του.